Diş Kırılması Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir?

Diş kırılması, günlük yaşamda sıklıkla karşılaşılan ve ciddi ağrılara yol açabilen bir diş sağlığı problemidir. Dişin bir bölümünün kopması, çatlaması veya tamamen ayrılması durumu olan diş kırılması, estetik kaygıların yanı sıra çiğneme fonksiyonunu da olumsuz etkileyebilir. Bu durum genellikle bir travma, sert yiyecekleri ısırma veya diş sıkma gibi nedenlerle ortaya çıkar. Erken teşhis ve doğru tedavi yöntemleriyle dişini kurtarılması mümkündür. Tedavi planı, kırığın türüne ve şiddetine bağlı olarak değişir.

Diş Kırılması Neden Olur?

Diş kırılması farklı şiddetlerde ve farklı nedenlerle meydana gelebilir. Dişlerdeki sert dokunun bütünlüğünün bozulmasına neden olan bu durumlar, basit bir çatlak veya ciddi bir kırık şeklinde kendini gösterebilir. Diş kırılması vakalarının arkasında genellikle birden fazla faktör bulunmaktadır.

• Travmatik Olaylar: Dişte kırığın en yaygın nedenleri arasında düşme, spor kazaları veya trafik kazaları gibi dişlere doğrudan darbe alınmasıdır. Özellikle ön dişler bu tür travmalara daha açıktır. Alınan sert bir darbe, dişin bir parçasının kopmasına ya da kök düzeyinde kırıklara yol açabilir.
• Sert Yiyecekleri Isırmak: Çekirdek, buz, sert şekerler gibi yiyecekleri ısırmak veya çiğnemek dişler üzerinde aşırı baskı oluşturabilir. Zamanla diş yapısını zayıflatan bu alışkanlıklar, beklenmedik bir anda dişin kırılmasına zemin hazırlayabilir.
• Diş Sıkma ve Gıcırdatma (Bruksizm): Özellikle gece uykusunda farkında olmadan dişleri sıkmak veya gıcırdatmak, diş minesinin aşınmasına ve dişlerin çatlaklara karşı daha savunmasız hale gelmesine neden olur. Kronik bruksizm, zamanla dişlerin yapısını yorarak kırılma riskini önemli ölçüde artırır.
• Büyük Dolgular ve Zayıf Diş Yapısı: Daha önce yapılmış büyük dolgular, dişin sağlam kalan kısımlarını zayıflatabilir. Dişin büyük bir kısmı dolgu ile restore edildiğinde, geri kalan diş duvarları çiğneme kuvvetlerine karşı dayanıksız hale gelebilir ve kırılma oluşabilir. Ayrıca kök kanal tedavisi görmüş dişler de canlılığını yitirdikleri için daha kırılgan olabilirler.
• Yaş Faktörü: Yaş ilerledikçe dişlerin doğal yapısı yıpranır ve çatlaklara karşı direnci azalır. 50 yaş ve üzerindeki bireylerde özellikle arka dişlerde küçük çatlakların ve kırılmaların daha sık görüldüğü bilinmektedir.
• Ani Isı Değişiklikleri: Çok sıcak bir şey yedikten hemen sonra çok soğuk bir içecek tüketmek gibi ani ısı değişimleri, dişin mine ve dentin tabakalarında genleşme ve büzülmeye neden olarak mikroskobik çatlakların oluşumunu tetikleyebilir ve bu da zamanla dişlerin kırılmasına yol açabilir.

Diş Kırığı Belirtileri Nelerdir?

Dişin kırılması durumunda hissedilen belirtiler, kırığın boyutuna ve dişin sinirine ne kadar yakın olduğuna bağlı olarak değişiklik gösterir. Kimi zaman küçük bir çatlak hiçbir belirti vermezken, kimi zaman da şiddetli ve zonklayıcı bir ağrıya neden olabilir. Diş kırılması belirtilerini tanımak, hızlıca bir diş hekimine başvurmanız için önemlidir.

Aşağıdaki belirtiler varsa diş kırılması akla gelmelidir: 

• Çiğneme sırasında ani ve keskin ağrı,
• Sıcak‑soğuk hassasiyeti,
• Dişte keskin kenar hissi ya da diş parçasının eksik görünmesi,
• Dişte hassasiyet veya şişlik,
• Görsel olarak çatlak veya kırık hattının görülmesi.

Diş Kırılması Durumunda Ne Yapılmalı?

Diş kırılması durumunda panik yapmadan derhal bir diş hekimine başvurmalısınız. Kırılan diş parçası bulunursa, temiz bir bez veya uygun bir saklama sıvısında muhafaza edin; böylece diş hekimi parçayı yerine koyabilir. Ağzınızı nazikçe çalkalayın ve kırık dişe baskı uygulamaktan kaçının. Geçici rahatlama için dışarıdan soğuk kompres uygulanabilir. Dişte ağrı varsa ve ilaç kullanılacak ise aspirin gibi kanı sulandırıcı ilaçlardan kaçınılması önerilir. 

Diş hekimine ulaşana kadar enfeksiyon riskini azaltmak için ağız hijyenine dikkat edilmeli, kırık tarafla çiğnenmemeli ve sert yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Diş fırçalamaktan veya kırık parçaya baskı yapmaktan kaçınmak, dişin kurtarılma şansını artırır.

Kırık Dişin Tedavisi Nasıl Yapılır?

Diş kırılması tedavisi, kırığın boyutuna, dişin sinirini etkileyip etkilemediğine ve dişin genel durumuna göre kişiye özel olarak planlanır. Amaç, dişin fonksiyonunu ve estetiğini geri kazandırmaktır. Kırık diş tedavisi için tercih edilen aşamalar şunlardır:

Yapıştırma (Bonding) veya Dolgu Uygulamaları

Eğer kırık küçükse ve sadece mine ile sınırlıysa, diş hekimi kompozit adı verilen diş rengindeki dolgu malzemesiyle kırık parçayı onarabilir. Bu işleme bonding de denir. Kırılan diş parçası bulunup temiz bir şekilde getirilirse, özel yapıştırıcılarla yerine yapıştırılması da bir tedavi seçeneği olabilir.

Porselen Laminate Veneer veya Kuron (Kaplama) Tedavileri

Daha büyük kırıklarda, dişin büyük bir kısmının kaybolduğu ancak kökün sağlam olduğu durumlarda diş kırılması tedavisinde porselen kaplamalar tercih edilir. Ön dişlerdeki orta büyüklükteki kırıklarda laminate veneer adı verilen ince porselen tabakalar dişin ön yüzeyine yapıştırılır. Dişin büyük bir kısmı kırıldığında ise kuron olarak adlandırılan kaplamalar kullanılır; bu kaplamalar dişi tamamen sararak tam koruma sağlar, çiğneme kuvvetlerine dayanıklılık kazandırır ve yeniden kırılma riskini azaltır.

Kök Kanal Tedavisi

Kırık hattı dişin sinirine (pulpaya) ulaştıysa veya dişin içindeki sinir dokusu enfekte olduysa, öncelikle kök kanal tedavisi uygulanır. Bu işlem, enfekte olmuş sinir ve damar dokusunun temizlenmesini ve dişin iç boşluğunun doldurulmasını içerir. Kök kanal tedavisinden sonra diş, zayıfladığı için genellikle bir kuron (kaplama) ile güçlendirilir.

Diş Çekimi ve İmplant Uygulaması

Dikey kök kırıkları gibi çok ciddi diş kırılması durumlarında veya dişin kurtarılamayacağı kadar hasar gördüğü vakalarda maalesef dişin çekilmesi gerekebilir. Diş çekimi sonrasında oluşan boşluk, estetik ve fonksiyonel açıdan en iyi çözüm olan dental implantlar ile kalıcı olarak restore edilebilir. İmplant, çene kemiğine yerleştirilen titanyum bir vidadır ve üzerine bir kuron (yapay diş) takılır.

Diş Kırılması Nasıl Önlenir?

Diş kırılması riskini azaltmak ve dişlerin korumak için alınabilecek bir dizi önlem bulunur. Koruyucu önlemler, dişleri uzun yıllar boyunca sağlıklı tutulmasına yardımcı olur. Bu önlemlerden bazıları şöyle sıralanır:

• Koruyucu Dişlik Kullanımı: Özellikle temas sporlarıyla (futbol, basketbol, boks vb.) uğraşıyorsanız, ağız ve dişleri darbelere karşı korumak için özel olarak yapılmış bir sporcu dişliği kullanmanız şarttır.
• Gece Plağı Kullanımı: Diş sıkma veya gıcırdatma (bruksizm) sorununuz varsa, diş hekiminin önerisiyle hazırlanan gece plağını düzenli olarak kullanın. Bu plak, dişler üzerindeki baskıyı emer ve kırılma riskini azaltır.
• Sert Gıdalardan Kaçınma: Buz çiğneme, kalem ısırma, kuruyemişleri ağız ile kırma veya sert şekerleri ısırma gibi dişleri zorlayacak alışkanlıklardan vazgeçilmeli.
• Düzenli Diş Hekimi Ziyaretleri: Düzenli kontrollerde (altı ayda bir) diş hekimi, var olan zayıf noktaları, eski dolgulardaki sorunları veya erken aşamadaki çatlakları tespit edebilir ve gerekli önleyici tedavileri uygulayabilir. Bu kontroller, ciddi bir diş kırılması oluşmadan önce müdahale şansı tanır.
• Doğru Beslenme: Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin bir diyet, güçlü diş minesinin korunmasına yardımcı olur.

Unutulmamalıdır ki, diş kırılması durumuyla karşılaşıldığında en önemli adım, zaman kaybetmeden bir diş hekimine başvurmaktır. Erken müdahale, dişin kurtarılma şansını maksimize eder.