Diş Lekesi Neden Olur? Nasıl Geçer?

Diş lekesi, ağız ve diş sağlığını estetik açıdan etkileyen yaygın bir durumdur. Günlük yaşam alışkanlıkları, beslenme tercihleri ve ağız hijyeninin yeterince sağlanmaması bu sorunu daha belirgin hâle getirir. Bazı kişilerde diş yapısı gereği renk değişimleri daha çabuk gelişirken, bazı bireylerde çevresel faktörler etkili olur.

Diş Lekesi Neden Olur?

Diş lekesi oluşumunun temelinde, diş minesinin gözenekli yapısına renkli maddelerin tutunması yatar. Bu lekelenmelerin en yaygın nedenleri arasında günlük alışkanlıklar ve tüketilen gıdalar bulunur. Dişlerin üzerinde oluşan lekeler yalnızca estetik bir sorun olmanın ötesinde, bazı durumlarda altta yatan sağlık sorunlarının da bir göstergesi olabilir. 

Diş Lekesi Türleri Nelerdir?

Dişlerde meydana gelen lekelenmeler, oluşum yerlerine ve nedenlerine göre farklı türlere ayrılır. Bu türleri bilmek, etkili diş lekesi temizleme yöntemini belirlemek için önemlidir.

Yüzeyel Diş Lekesi (Ekstrinsik Lekeler)

Diş lekesi türlerinin en sık görüleni olan ekstrinsik lekeler, dişin en dış katmanı olan mine üzerinde meydana gelir. Bu lekeler genellikle yiyecek, içecek veya tütün ürünlerinden kaynaklanan pigmentlerin diş yüzeyine yapışması sonucu oluşur. Düzenli diş fırçalama ve profesyonel diş temizliği ile kolaylıkla giderilebilir.

İçsel Diş Lekesi (İntrinsik Lekeler)

İntrinsik lekeler, dişin iç yapısında yani dentin tabakasında oluşur. Bu tür lekeler genellikle dişin gelişim aşamasında kullanılan bazı ilaçlar (örneğin tetrasiklin), travmalar, diş çürükleri veya yaşlanmaya bağlı değişiklikler sonucu meydana gelir. İçsel diş lekesi temizleme yöntemleri yüzeyel lekelere göre daha farklı ve profesyonel yaklaşımlar gerektirir.

Yaşa Bağlı Diş Lekesi

Yaş ilerledikçe, dişlerin mine tabakası incelir ve altındaki sarı renkli dentin tabakası daha görünür hale gelir. Aynı zamanda yıllar içinde biriken ekstrinsik lekeler de bu duruma eşlik edebilir. Yaşa bağlı oluşan lekeler her iki tür lekelenmenin birleşimi olarak da değerlendirilebilir.

Diş Lekesine Yol Açan Alışkanlıklar Nelerdir?

Diş lekesi oluşumunda günlük yaşam alışkanlıklarının belirgin bir etkisi vardır. Her bireyin ağız yapısı farklı olduğu için aynı faktörler farklı düzeylerde lekelenmeye neden olabilir. En sık karşılaşılan etkenler şu şekilde sıralanabilir:

• Tannins içeren çay ve kahve tüketimi
• Asitli ve renkli içeceklerin sık kullanımı
• Koyu renkli meyveler ve baharatlar
• Sigara ve tütün ürünleri
• Tetrasiklin grubu antibiyotikler, hamilelik döneminde veya 8 yaşından küçük çocuklarda kullanıldığında dişlerde kalıcı gri-mavi ya da sarı-kahverengi lekelenmeye neden olabilir
• Yetersiz ağız ve diş bakımı
• Klorheksidin içeren ağız gargaraları uzun süreli kullanıldığında dişlerde kahverengi lekelenmeye neden olabilir.

Bu maddelerle sık temas eden kişilerde leke oluşma olasılığı artar. Düzenli bakım alışkanlıkları kazanmak bu etkilerin azaltılmasına yardımcı olur.

Diş Lekesi Nasıl Temizlenir?

Diş lekeleri türüne ve şiddetine göre uygulanan temizleme yöntemleri farklılık gösterir. Tedavi seçenekleri, yüzeyel lekelenmelerden içsel lekelenmelere kadar geniş bir yelpazede yer alır.

Profesyonel Diş Temizliği

Yüzeyel diş lekesi (ekstrinsik lekeler) ve diş taşlarının (tartar) giderilmesinde en etkili yöntemdir. Diş hekimi tarafından uygulanan işlem, diş yüzeyindeki lekeyi ve plağı özel aletler (ultrasonik cihazlar, küretler) ve polisaj macunları kullanılarak temizler. Hava partiküllü temizleme cihazları da inatçı lekeler için sıklıkla tercih edilir.

Diş Beyazlatma (Bleaching)

Dişin rengini açmak için kullanılan diş beyazlatma işlemi hem yüzeyel hem de bazı içsel diş lekesi türlerinde etkili olabilir. Diş hekimi kontrolünde uygulanan bu yöntemde, hidrojen peroksit veya karbamid peroksit içeren özel beyazlatıcı jeller dişin içine nüfuz ederek pigmentlerin rengini açar. Ofis tipi beyazlatma, diş hekimi kliniğinde daha yüksek konsantrasyonlu jel ve bazen özel ışık kaynağı kullanılarak hızlı sonuç veren bir yöntemken ev tipi beyazlatma kişiye özel hazırlanan plaklar ve daha düşük konsantrasyonlu jellerle hastanın evde uyguladığı bir beyazlatma yöntemidir.

Kozmetik Diş Hekimliği Uygulamaları

İntrinsik diş lekesi veya diş beyazlatma ile giderilemeyen şiddetli renklenmeler için kalıcı çözümler mevcuttur. Porselen laminalar, dişlerin ön yüzeyine yapıştırılan ince porselen tabakalar olup şiddetli lekeye sahip dişlerin rengini ve şeklini tamamen değiştirir. Kompozit bonding yöntemi, dişlere kompozit dolgu malzemesi uygulanarak lekenin kapatılması ve diş renginin düzeltilmesini sağlar. Çok ileri düzey renklenme veya yapısal bozuklukların bulunduğu durumlarda ise kronlar kullanılarak dişin tamamı kaplanır.

Diş Lekesi Oluşumu Nasıl Önlenir?

Leke oluşumunu önlemek, diş lekesi temizleme ihtiyacını en aza indiren en sağlıklı yaklaşımdır. Koruyucu önlemler, ağız hijyeni ve beslenme düzeni olmak üzere iki farklı kategoride değerlendirilir.

Ağız Hijyenine Dikkat Etmek

Ağız hijyenine dikkat etmek diş lekelerini önlemede önemli bir adımdır. Günde en az iki kez florürlü diş macunu ile iki dakika boyunca doğru fırçalama yapılmalı ve fırçalamadan sonra dil temizlenerek bakteri ile pigment birikimi azaltılmalıdır. Diş fırçasının ulaşamadığı bölgelerdeki lekeleri ve plağı temizlemek için düzenli olarak diş ipi ve arayüz fırçası kullanılmalıdır. Ayrıca diş hekiminin önerdiği renksiz ve alkolsüz ağız çalkalama suları ağız hijyenini destekleyebilir, ancak klorheksidin içeren gargaraların uzun süreli kullanımından kaçınılmalıdır.

Beslenme Alışkanlıklarında Düzenlemeler

Diş lekelerini önlemek için renkli içeceklerin tüketimini azaltmak önemlidir; kahve, çay ve kırmızı şarap gibi lekelenmeye neden olan içecekleri sınırlamak ve tüketirken pipet kullanmak dişlerle temasını azaltır. Pigmentli veya asitli gıdalar tükettikten hemen sonra su içmek ya da ağzı çalkalamak, renkli maddelerin diş yüzeyine tutunmasını zorlaştırır. Asitli gıdalar sonrasında ise diş minesinin geçici olarak yumuşaması nedeniyle hemen fırçalama yapılmamalı, mineyi korumak için en az 30 dakika bekledikten sonra diş fırçalanmalıdır.

Diş Lekesi Temizleme Yöntemleri Ne Kadar Sürer?

Diş lekesi temizleme yöntemlerinin süresi, uygulanan tekniğe ve lekenin şiddetine göre değişiklik gösterir. Profesyonel diş temizliği genellikle tek seansta, yaklaşık 30–60 dakika içinde tamamlanır ve yüzeysel lekeler hemen giderilir. Ofis tipi diş beyazlatma ortalama 60–90 dakika süren tek bir seansta uygulanır ve sonuçlar anında fark edilir. Ev tipi diş beyazlatma ise hazırlık aşamasının ardından hastanın 1–2 hafta boyunca günlük olarak birkaç saatlik uygulama yapmasıyla gerçekleştirilir. 

Lamineler veya kaplamalar gibi kozmetik uygulamalar ölçü alma ve laboratuvar süreçleri nedeniyle birkaç randevu ve birkaç haftalık bir zaman gerektirir. Diş lekesinin kaynağı ve size en uygun tedavi yöntemi hakkında kesin bilgi almak için bir uzmana başvurmak önemlidir; diş hekiminiz size özel bir tedavi planı oluşturarak en doğru ve sağlıklı sonuca ulaşılmasına yardımcı olacaktır.