Diş Sıkma (Bruksizm) Nedir? Diş Sıkma Neden Olur?

Diş sıkma (Bruksizm) gün içinde veya uykuda istemsizce çene kaslarının kasılması sonucu dişlerin birbirine sürtünmesi ya da kenetlenmesi durumudur. Bu yaygın rahatsızlık hem fiziksel hem de psikolojik birçok faktöre bağlı olarak ortaya çıkabilir ve tedavi edilmediği takdirde dişlere, çene eklemine ve genel sağlığınıza ciddi zararlar verebilir. Bruksizm, hem uyku sırasında (uykuda diş sıkma / gece diş sıkma) hem gündüz uyanıkken görülebilir. Bu durum yalnızca tek bir nedene bağlı olmayıp stres, yaşam tarzı, uyku düzeni ve bazı genetik ya da fizyolojik etkenlerin bir arada etkisi ile ortaya çıkabilir.

Diş Sıkma Nedir?

Diş sıkma, tıbbi literatürde bruksizm olarak adlandırılır ve kişinin farkında olmadan dişlerini birbirine bastırması, gıcırdatması veya çenesini kasması ile karakterizedir. Bruksizm, uyanıkken meydana gelen diş sıkma (awake bruxism) ve uyku sırasında meydana gelen diş sıkma (sleep bruxism) olmak üzere iki ana şekilde görülür. Her iki durumda da çene kasları istemsiz olarak aktif olur; ancak gece ortaya çıkan bruksizm daha tehlikeli olabilir çünkü kişi bunu fark etmez.

Diş Sıkma Neden Olur?

Bruksizm'in tek bir nedeni olmamakla birlikte, genellikle psikolojik, fiziksel ve genetik faktörlerin birleşimi sonucu ortaya çıkar. Bu faktörler, özellikle çene kaslarında aşırı gerginliğe yol açarak istemsiz kasılmaları tetikler ve bireyde diş sıkma sorununa yol açar. Dişlerin kenetlenmesi veya gıcırdatılması şeklinde kendini gösteren diş sıkma nedenleri detaylı olarak incelenmelidir.

Psikolojik ve Stres Kaynaklı Faktörler

Günümüzün hızlı ve stresli yaşam koşulları, Bruksizm sorununun en yaygın nedenlerinden biridir. Yoğun stres, kaygı, öfke ve gerginlik gibi duygusal durumlar, vücudun kas gerginliğini artırır. Çene kasları da bu durumdan etkilenerek istemsizce kasılır. Özellikle kişinin bilinçaltına attığı çözülmemiş duygusal çatışmalar veya sürekli bir baskı altında hissetme hali, gece uykuda dişleri sıkmanın ana tetikleyicisi olabilir. 

Uyku Bozuklukları ile İlişkili Diş Sıkma

Gece diş sıkma, uyku sırasında meydana gelen ve genellikle kişinin kendisinin fark edemediği bir durumdur. Uykuda dişleri sıkmanın sıklıkla ilişkilendirildiği bazı uyku bozuklukları bulunmaktadır. Bunların başında uyku apnesi, horlama ve huzursuz bacak sendromu gibi durumlar gelir. Uyku evreleri arasındaki geçişler sırasında çene kaslarının anlık kasılmaları bruksizmi tetikleyebilir. Uyku kalitesinin bozulması da genel stres seviyesini yükselterek bruksizm eğilimini artırır.

Çene ve Diş Yapısından Kaynaklanan Nedenler

Bazen diş sıkma nedenleri, ağız ve diş yapısındaki sorunlarla ilişkilidir. Dişlerin normalden farklı bir şekilde kapanması (maloklüzyon), eksik dişler veya yanlış yapılmış dolgu ve protezler çene yapısındaki dengeyi bozabilir. Bu tür kapanış problemleri, çene kaslarının düzgün çalışmasını engelleyerek kaslarda aşırı efor ve gerilime neden olur. Vücut, bu denge bozukluğunu gidermeye çalışırken istemsizce Bruksizm hareketini başlatabilir.

Kullanılan İlaçların Yan Etkileri

Bazı ilaçların kullanımı, özellikle antidepresanlar ve psikiyatrik bozuklukların tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, nadiren de olsa dişleri sıkmayı tetikleyebilir veya mevcut bruksizmi şiddetlendirebilir. Bu durum, ilacın beyindeki nörotransmitter seviyeleri üzerindeki etkisinden kaynaklanır. Eğer yeni bir ilaca başladıktan sonra Bruksizm sorunu ortaya çıkarsa, kişinin hekimine danışması önemlidir.

Yaşam Tarzı ve Beslenme Alışkanlıkları

Aşırı kafein, alkol ve tütün kullanımı da Bruksizm riskini artırabilir. Kafein ve alkol, sinir sistemini uyararak kas gerginliğini artırabilir. Özellikle yatmadan önce tüketilen bu maddeler, dişleri sıkma durumunun şiddetlenmesine yol açabilir. Beslenme eksiklikleri, özellikle magnezyum gibi minerallerin yetersizliği de kas fonksiyonlarını etkileyerek bruksizme zemin hazırlayabilir.

Diş Sıkma Risk Faktörleri Nelerdir?

Bruksizm riskini artıran başlıca faktörler arasında sürekli veya kronik stres hali, yüksek kafein, tütün ve alkol gibi uyaranların tüketimi, uyku düzensizlikleri veya gece solunum bozuklukları, ailede bruksizm geçmişi, dişlerde kapanış bozuklukları veya çene yapısal farklılıkları ve bazı ilaçların yan etkileri özellikle uyku kalitesini veya beyin kimyasını etkileyenler yer alır.

Diş Sıkma Nasıl Belirtiler Verir?

Diş sıkma, her zaman fark edilemeyebilir çünkü birçok kişi bunu bilinçli olarak yapmaz. Yine de sıklıkla rastlanan belirtiler şunlardır: 

• Dişlerin aşınması, çatlaması veya hassaslık
• Çene, yüz, boyun veya kulak çevresinde ağrı, gerginlik
• Sabah kalkınca çene kaslarının sert, yorgun ya da ağrılı olması
• Baş ağrısı, özellikle şakaklarda sabah veya gün içinde tekrar eden
• Diş dolgusu, kaplama veya diş yapılarında hasar, dişlerin kırılması veya gevşemesi
• Çene eklemlerinde tıkırtı, klik sesi, çeneyi açıp kaparken zorlanma.

Diş Sıkma Nasıl Geçer?

Diş sıkma tedavisi, altta yatan nedenlere yönelik bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Tedavinin temel amacı, diş ve çene eklemine zarar gelmesini önlemek, kas gerginliğini azaltmak ve şiddetini en aza indirmektir. Kesin bir yöntem yerine, kişiye özel bir tedavi planı oluşturulmalı ve tedaviye başlamadan önce mutlaka uzman bir hekime danışılmalıdır.

Bruksizm tedavisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri gece plağıdır. Şeffaf ağız içi apareyler, diş hekimi tarafından kişinin ağız yapısına özel olarak hazırlanır. Plağın görevi, üst ve alt dişler arasına bir bariyer oluşturarak dişlerin birbirine sürtünmesini engellemektir. Bu sayede diş aşınması ve çene eklemine binen yük azaltılır; ancak doğrudan Bruksizm şiddetini azaltmaz.

Stres ve anksiyete, dişleri sıkmanın en yaygın nedenlerinden biridir. Bu durumda stres yönetimi teknikleri ve psikolojik destek büyük önem taşır. Bilişsel davranışçı terapi, meditasyon, yoga ve gevşeme egzersizleri kas gerginliğini azaltır ve kişinin gündüz bilinçli olarak diş sıkma alışkanlığını kontrol etmesine yardımcı olur.

Aşırı gergin çene kaslarını rahatlatmak için kas gevşetici yöntemler de uygulanabilir. Isı veya nemli sıcak uygulamaları, gergin kasları rahatlatır; bazı durumlarda hekim kontrolünde kas gevşetici enjeksiyonlar, özellikle şiddetli ağrı ve kas büyümesi olan hastalarda geçici rahatlama sağlayabilir.